« اَوَمـَن کـانَ مـَیتـَاً فـَاَحیـَیناهُ وَجـَعـَلنا لـَهُ نوراً یـَمشی بـِهِ فـِی النـّاسِ کـَمـَن مـَثـَلـُهُ فـِی الظـُّلـُماتِ لـَیسَ بـِخارِجٍ مـِنها کـَذلـِکَ زُیِّنَ لـِلکافـِرینَ ماکانوُا یـَعمـَلون »

( انعام – 122 )

معنای آیه روشن است وآنچه ازآیه به ذهن ساده وبسیط تبادر می کند ، اینست که مثلی است که برای هرمومن وکافری زده شده ، زیرا انسان قبل ازآنکه هدایت الهی دستگیرش کند ، شبیه میتی است که ازنعمت حیات محروم است وحس وحرکتی ندارد وپس ازآنکه موفق به ایمان شد ، وایمانش مورد رضایت پروردگارش هم قرار گرفت ، مانند کسی است که خداوند اورا زنده کرده ونوری به او داده که با آن نور می تواند هرجا که بخواهد برود ودرپرتو آن نور راه خودرا از چاه و خیرش را ازشر و نفعش رااز ضرر تمیز دهد . منافع وخیرات را بگیرد واز ضرر وشر احتراز کند . به خلاف کافر که مثلش مثل کسی است که درظلمت وتاریکی محض به سر می برد وراه نجات ومفری پیدا نمی کند . کافر زندگی ومرگش وهمچنین درعوالم بعداز مرگش همه درظلمت است . درزندگی ، خیر را ازشر ونفع را ازضرر تشخیص نمی دهد .

این آیه ازنظری نظیر آیه « اِنـَّما یـَستـَجیبُ الـَّذینَ یـَسمـَعونَ وَالمـَوتی یـَبعـَثـُهـُمُ اللّه ... » ( انعام – 36 ) وآیه « مـَن عـَمـِلَ صالـِحاً مـِن ذَکـَرٍ اَو اُنثی وَهـُوَمـُومـِنٌ فـَلـَنـُحیـِیـَنـَّهُ حـَیوةً طـَیـِّبـَةً ... » ( نحل – 97 ) است .

بنابراین درآیه شریفه استعاراتی بکار رفته : ضلالت را به مرگ ، ایمان وهدایت یافتن را به زندگی ، هدایت بسوی ایمان را به احیا ، راه پیداکردن به اعمال صالح را به نور و جهل را به ظلمت تشبیه کرده وهمه این تشبیهات برای نزدیک ساختن مطلب به ذهن عامه مردم است . چون فهم عامه مردم آنقدر رسا نیست که برای انسان ازآن نظر که انسان است ، زندگی دیگری غیراز زندگی حیوانیش سراغ کند . اودرافق پستی که همان افق مادیت است ، بسر می برد وبه لذایذ مادی وحرکات ارادی به سوی آن سرگرم است . وجزاین سنخ لذایذ واین قسم پیشرویها لذت وحرکت دیگری سراغ ندارد . ومنشا این سنخ شعور ، همان زندگی حیوانی است نه انسانی ، تا اوبتواند به زندگی انسانی خود پی ببرد . این سنخ مردم فرقی بین مومن وکافر نمی بینند وهردو را ازنظر داشتن موهبت حیات برابر می دانند .

برای چنین مردمی معرفی کردن مومن ، به اینکه او زنده است به زندگی ایمانی ودارای نوری است که با آن نور راه می رود ، وهمچنین معرفی کردن کافر، به اینکه او مرده به مرگ ضلالت است ودر ظلمتی به سر می برد که مخرج ومفری ازآن نیست ، محتاج است به تشبیهاتی که حقیقت معنای مورد نظر را به افق فهم آنان نزدیک کند .

تفسیر المیزان