کتاب

« وَالوَزنُ یـَومـَئـِذٍ الحـَقُّ فـَمـَن ثـَقـُلـَت مـَوازینـُهُ فـَاوُلئـِکَ هـُمُ المـُفلـِحون ( 8 ) وَ مـَن خـَفـَّت مـَوازینـُهُ فـَاوُلئـِکَ الـَّذینَ خـَسـِروُا اَنفـُسـَهـُم بـِما کانوُا بـِایاتـِنا یـَظلـِمون ( 9 ) » ( اعراف )

این دو آیه خبر می دهد ازمیزانی که عمل بندگان با آن سنجیده می شود یا خود بندگان را ازجهت عمل وزن می کند از آیات دیگری نیز این معنا که مراد ازوزن حساب اعمال است استفاده می شود مانند آیه « وَنـَضـَعُ المـَوازینَ القـِسطَ لـِیـَومَ القـِیامـَةِ فـَلا تـُظلـَمُ نـَفسٌ شـَیئاً وَاِن کانَ مـِثقالَ حَبَّةٍ مـِن خـَردَلٍ اَتـَینا بـِها وَ کـَفی بـِنا حاسـِبینَ » ( انبیا – 47 ) وازآن روشنتر آیه « یـَومـَئـِذٍ یـَصدُرُ النّاسَ اَشتاتاً لـِیُرَو اَعمالـَهـُم فـَمـَن یـَعمـَل مـِثقالَ ذَرَّةٍ خـَیراً یـَرَهُ وَ مـَن یـَعمـَل مـِثقالَ ذَرَّةٍ شـَرَّاً یـَرَهُ » ( زلزال – 6 – 7 – 8 ) است که عمل را ذکر کرده وسنگینی را به آن نسبت داده است .

وکوتاه سخن اینکه منظور از وزن سنگینی اعمال است نه صاحبان اعمال .

آیه مورد بحث اثبات می کند که برای نیک وبد اعمال وزنی است . لیکن ازآیه « اوُلئـِکَ الـَّذینَ کـَفـَروُا بـِایاتِ رَبـِّهـِم وَ لـِقائـِهِ فـَحـَبـِطـَت اَعمالـَهـُم فـَلا نـُیمُ لـَهـُم یـَومَ القـِیامـَةِ وَزناً » ( کهف – 105 ) استفاده می شود که اعمال حبط شده برایش وزنی نیست وتنها اعمال کسانی در قیامت سنجیده می شود که حبط نشده باشد چه نیک وچه بد ، ثقلی و وزنی دارد ومیزانی است که آن وزن را معلوم می کند . لیکن این آیات درعین اینکه برای عمل نیک وبد ثقلی و وزنی قائل است ، درعین حال این سنگینی را سنگینی اضافی می داند . به این معنا که حسنات را باعث ثقل میزان و سیئات را باعث خفت آن می داند ( نه اینکه هم حسنات دارای سنگینی باشد وهم سیئات . آنوقت این دو سنگین باهم سنجیده شود هرکدام بیشتر شد ، برطبق آن حکم شود . نه )

ازظاهر آیات استفاده می شود که میزان اعمال ازقبیل ترازو و قپان نیست تا فرض تساوی دو کفه درآن راه داشته باشد بلکه ظاهر آنها این است که عمل نیک باعث ثقل و عمل بد باعث خفت آن است . چنانکه می فرماید :

« فـَمـَن ثـَقـُلـَت مـَوازینـُهُ فـَاُلئـِکَ هـُمُ المـُفلـِحون ( 8 ) وَمـَن خـَفـَّت مـَوازینـُهُ فـَاوُلئـِکَ الـَّذینَ خـَسـِروُا اَنفـُسـَهـُم بـِما کانوُا بـِایاتـِنا یـَظلـِمون ( 9 ) »

« وَ مـَن خـَفـَّت مـَوازینـُهُ فـَاُلئـِک الـَّذینَ خـَسـِروُا اَنفـُسـَهـُم فـِی جـَهـَنـَّمَ خالـِدونَ » ( مومنون – 103 )

« فَاَمـّا مـَن ثـَقـُلـَت مـَوازینـُهُ ( 6 ) فـَهـُوَ فـِی عـِیشـَةٍ راضـِیـَة ( 7 ) وَ اَمـّا مـَن خـَفـَّت مـَوازینـُهُ ( 8 ) فـَاُمـُّهُ هاوِیـَةٌ ( 9 ) » ( القارعه )

تفسیرالمیزان - اعراف ( 8 و 9 )